Verenigingsblad 2000-1
Gezocht in ons verenigingsblad?
Op deze pagina vindt je informatie uit verenigingsblad 2000-1 die via (externe) zoekmachines wordt gevonden. Wil je het volledige artikel in de oorspronkelijke vorm lezen? Klik dan op de blauwe knop naast de tekst om direct naar de oorspronkelijke publicatie in het verenigingsblad te gaan.
De tekst uit verenigingsblad 2000-1
VAN DE BESTUURSTAFEL Het eerste nummer in het nieuwe jaar. Het is al weer de 12e jaargang en dat steeds onder dezelfde redactie van de heren Schuurman en Bitter. We kijken terug op een fijne jaarvergadering. Tijdens het officiële gedeelte werd afscheid genomen van de bestuursleden mevrouw E. Bitter-Boshom en de heer H. van Ginkel. Voor hen in de plaats komen mevrouw A. Schimmel-van de Bovenkamp als secretaresse en de heer W. van Maren als gewoon bestuurslid. Wij heten Bep en Willem van harte welkom in ons midden. Wij prijzen ons gelukkig dat we het bestuur weer hebben kunnen aanvullen met twee kundige mensen. Het jaarverslag van de secretaresse en het jaarverslag van de penningmeester waren in orde. Namens onze vereniging zit er altijd een vertegenwoordiger bij de WV. Vele jaren is dat Jan de Lange geweest. Nu hij er mee gestopt is, moest het bestuur op zoek naar een vervanger. Het is een vervangster geworden: mevr. C.M. Eichelsheim. Een goede opvolgster, want als oud bestuurslid van onze vereniging is zij van alles op de hoogte en kan zij ons goed vertegenwoordigen. Wij wensen Connie veel plezier in haar nieuwe functie. De rest van de avond werd verzorgd door de jubilerende ‘Schietvereniging Scherpenzeel’. Zij begonnen de viering van hun 100-jarig bestaan op onze jaarvergadering met een gevarieerd programma. Rien de Heer vertelde aan de hand van dia’s over de kleurrijke geschiedenis. Daarna memoreerde Adrie Gersen een aantal bijzondere figuren binnen de vereniging. In de loop van dit jaar zal er een jubileumboek verschijnen, waar dit allemaal in staat. Martin Wigtman vertelde over de huidige activiteiten. Rino Kattenkamp en Dolf de Wijs gaven in historische kledij een demonstratie van het oude vuursteenslotgeweer en het percussiegeweer. Een interview met Gert-Jan Hoolwerf en Ina van de Berg-Berendse en een schietdemonstratie besloten de avond. Er
[pagina 4]
stonden veel tafels met voorwerpen en geweren. Aan de talrijke bezoekers werd deskundige uitleg gegeven. Een zeer geslaagde avond. Wij willen ‘De Schiet’ bedanken en hen een fijn jubileumjaar toewensen. Inmiddels is de computer gearriveerd en staat in ons Computer Import uit documentatiecentrum. Hermac bv. Scherpenzeel schonk ons een gloednieuwe computer ter waarde van enkele duizenden guldens. Hartelijk dank daarvoor! We beginnen met onze fotocollectie en onze bibliotheek in de computer te zetten. Het zoeken wordt nu veel gemakkelijker en de mogelijkheden worden flink uitgebreid. Kijken we vooruit dan staat onze jaarlijkse excursie op het programma. Op 27 mei gaan we naar de mooie stad ‘s-Hertogenbosch. Op 6 juni (bij slecht weer een week later) gaan we wandelen naar Lambalgen. Nieuw is de fietstocht op 19 augustus. We verkennen het gebied tussen Scherpenzeel en Barneveld. We maken kennis met de ‘Engelse stad’, de ‘Grote Glind’ en ‘Vanelly’. Wat dat is, zult u te weten komen als u meegaat. Het bestuur VRAAG AAN ONZE LEZERS Op de pagina hiernaast ziet u een afbeelding van de molen van Scherpenzeel. De afbeelding is gemaakt naar een tekening die in het bezit is van een schoondochter van mr. dr. C.W. van Ommeren die in 1945 tijdelijk burgemeester van Scherpenzeel was (Ned. Binnenlandse Strijdkrachten). Zoals u linksonder op de afbeelding kunt zien, is de tekening gesigneerd door B. G. Smit, Scherpenzeel 1945. We mogen aannemen dat dit de laatste afbeelding van de molen is voordat deze op 29 april 1945 werd opgeblazen. Ons is echter niets bekend omtrent de tekenaar B. G. Smit. Lezers die ons iets kunnen vertellen over de tekenaar vragen wij, hun verhaal aan een bestuurslid van onze vereniging of aan een van de redactieleden te sturen. Bij voorbaat hartelijk dank.
[pagina 6]
9.00 uur van Plein 1940. Terugkomst in Scherpenzeel. JAARLIJKSE EXCURSIE Op zaterdag 27 mei hopen we weer gezellig uit te gaan. Het programma ziet er als volgt uit: Vertrek: Verzorging: I x koffie met gebak bij Gestels Ambachtencentrum te Michielsgestel. Tevens een demonstratie van oude ambachten en Brabantse koffietafel. 14.30 uur – 15.30 uur: Rondvaart van ca. 1 uur in den Bosch. 15.30 uur- 16.30 uur: Gelegenheid tot wandelen in het centrum. 18.00 uur: Kosten f 60 .- per persoon, alles inbegrepen. Opgave tot 14 dagen voor reisdatum d. m.v. overmaking van het reisbedrag op girorekening 4073464 t.n.v. Oud Scherpenzeel onder vermelding van “Reisje”. Tot ziens op 27 mei a.s. J. de Lange en H. v. Ginkel.’s-Hertogerbosch
[pagina 7]
voorpagina staat. het rapport van de een zandweg. Eigenaar Scherpenzeel. DE GRONDVESTEN VAN CAFE MARKZICHT Van mevrouw Van Bruggen – Floor ontvingen wij een oude foto van een woning aan de Marktstraat uit de beginjaren 1900. Op dit perceel, kadaster nr. 478, stond volgens de kadastrale atlas een boerderijtje bewoond door de weduwe Wilhelmus van Wolfswinkel, landbouwster / rentenierster. Waarschijnlijk werd op deze plek later een ander huis gebouwd zoals op de foto op de Volgens gezondheidscommissie Nijkerk van 1905 -1908 staat er dan een dubbel woonhuis met buitenmuren van steen, een beschoten kap en vrijdragende houten vloeren, gelegen aan de Krommehoek, was toen H. Veldhuizen uit Het linker gedeelte was toen verhuurd aan G. van Raay, koopman, De rechter woning bestond eveneens uit 2 vertrekken met een achterhuis, een schuur met varkenshokken en een koestal. De huurder hiervan was D. Boom met vrouw en 2 kinderen. Hier bevond het privaat zich in het achterhuis boven een put; het menagewater liep via een goot naar de weg. Volgens het rapport was de kelder lek en de woning vochtig. Op de foto op de voorpagina staat naast het paard Jan Boom, zijn vrouw Neeltje Boom-Bonhof zit met de twee kinderen Hermina (die er met vrouw en 6 kinderen in de uit 2 vertrekken bestaande woning woonde en sliep. Het privaat, een ton, bevond zich in de schuur, 6 m achter het huis. De lozing van het menagewater geschiedde in een stinkpoel achter het huis. eb. 20-6-1908) en Jan Adam (geb. 28-5-1914) op de wagen. Mevrouw Wolswinkel-Boom, wonend aan de Leeuweriklaan, weet zich dit huis nog goed te herinneren. Vaak ging zij bij haar ome Jan helpen. Hij had daar een boerderijtje en verleende met het paard hand- en spandiensten. Tante Neel, zijn vrouw die uit Apeldoorn afkomstig was had in het rechter gedeelte een kruidenierswinkeltje.
[pagina 8]
Jan was geboren 20 maart 1881 op de Glashorsterdijk, nu Glashorst nr.8. Zijn vader Jan Adam Boom, geboren in Renswoude op 26 april 1851 als zoon van Evert Boom en Maria Margaretha de la Haye had daar een klompenmakerij. Hij overleed te Amersfoort op 24 mei 1919. Hij was getrouwd te Scherpenzeel 6 maart 1876 met Evertje van de Kaa (Grootje Diek), geboren te Scherpenzeel op 21 sept. 1849 als dochter van Dirk van de Kaa en Jannigje Harskamp. Zij overleed op 3 januari 1927, woonachtig op nr A 22. Toen zij trouwden hadden zij al een dochtertje Evertje, geboren op 31 juli 1873 en kregen nog 9 kinderen in Scherpenzeel: Dirk, Evert, Jan, Jannigje, Johanna, Maatje, Reindert Hanna Hendrik Dirk, “de Witte” genaamd, was ook klompenmaker en toen hij trouwde met Gerritje de Vries (geb. Amersfoort 17 augustus 1882 en in Scherpenzeel overleden op 12 november 1960) huurde hij de woning aan de Krommehoek. Hier werden de zonen Jan (1904) en Bart (1905) geboren. Aan de rechter zijde had Dirk zijn werkplaats. De familie Wagensveld schonk het boerderijtje dat “Jeruzalem” werd genoemd aan de Grote Kerk. Het werd afgebroken en op de plek werd een nieuw dubbel woonhuis gebouwd, nu Marktstraat 1 en 3. De linker woning moest als kosterswoning dienst doen en Dirk Boom, wiens moeder bij ds Harthoorn diende kon de rechterwoning huren. Naast de woning werd een geb. 11 januari 1877 – overl. 18 april 1947; geb. 30 juni 1879; geb. 21 maart 1881; geb. 19 september1882. Huwde 25-6-1910 Reindert Wolswinkel; geb. 21 december 1884; geb. 18 mei 1886. Huwde 17-8-1907 Dirk Talsma; geb. 8 juni 1989; geb. 29 sept. 1892. Huwde 20-5-1922 Gerrit Broekhuizen; geb. 29 sept.1892. Huwde.29-4-1921 Cornelia G. ten Broek.
[pagina 9]
Café Markzicht van de familie Boom
[pagina 10]
klompenmakerij gebouwd. Hier werden nog twee kinderen geboren: Evert in1909 en Geertje onze vertelster, in1912. Jan, in de volksmond Tonnetje Boom, de broer van Dirk heeft toen de eerder genoemde woning (zie foto voorpagina) gehuurd of gekocht en zijn vrouw maakte van de werkplaats een kruidenierswinkeltje. Zij woonden in het middengedeelte en sliepen er nog in de bedstede. Achter de woning bevonden zich de stallen en hooibergen. In de linker woning woonde toen de fam. Hartog: Gart, Jans en Celia van het winkeltje naast de school aan de Dorpsstraat. Waarschijnlijk door de gunstige ligging ten opzichte van de wekelijkse eiermarkt die door vele boeren en belanghebbenden uit de omtrek werd bezocht, heeft Jan in de jaren dertig de woningen gesloopt en op de plek een café met bovenwoning laten bouwen. Midden jaren vijftig (1953) kochten zij de woning Marktstraat 55 van de familie H. Wagensveld, die naar Canada emigreerde. De zaak werd verhuurd aan Albertus van de Veer uit Lunteren. Later zijn ze naar hun dochter Mina in Nunspeet vertrokken. In 1967 kocht Evert ter Burg Sr. het pand en breidde de zaak verder uit met enkele zalen. Op het achter terrein liet hij een bungalow bouwen en deed “Marktzicht” over aan zijn zoon Evert. Deze verkocht 1 januari 2000 het geheel aan Bert van Manen. Jan Osnabrugge
[pagina 11]
BART VAN DE WEERT, DORPSOMROEPER Op 29 januari 1999 heeft Ria Penning een interview gehouden met de in Zeist woonachtige Albert van de Weert. Albert is een kleinzoon van Bart van de Weert. Hier volgt het verhaal van Albert over zijn opa. In het volgende nummer zal Albert iets over zijn eigen jeugdjaren in Scherpenzeel vertellen. Albert vertelt Mijn opa, Bart van de Weert, werd op 7 januari 1863 in Scherpenzeel geboren. Hij was de zoon van Teunis van de Weert en Elisabeth Heijting. Bart en Teunis waren beiden dorpsomroeper en hadden de nodige bijbaantjes. Teunis was daarnaast ook nog wever en barbier. Met de combinatie van omroeper en barbier moet hij dus veel van het dorp geweten hebben. In 1888 werd mijn opa Bart aangesteld als dorpsomroeper. Naast dit baantje luidde hij iedere dag om 12 uur de klok. Ook was mijn opa aanplakker van gemeenteberichten, afslager bij de notaris en nachtwaker. Nadat we een zwembad hadden in de beek, “t Schut” geheten, moest hij ook nog oppassen dat er niet gemengd gezwommen werd. Wat werd hij daar mee gepest. Je kon hem ook kwaad maken wanneer hij met zijn luidde stem nieuws bekend maakte en er iemand zei: “Bart ik versta je niet”. Dan antwoordde hij: “Dan moet je maor lüst’ren.” Landlopers werden opgesloten in de petoet onder de kerktoren. Zij lagen op een stenen brits. Opa moest ze dan eten brengen. Soms mocht ik mee met opa om de klok te luiden. Als kind vond ik dat wel een beetje eng. Wanneer er een boer was overleden werden de drie klokken door de boeren zelf geluid. Eens werd er zo hard geluid dat van de grootste klok de klepel barstte. De klepklok was een lichte klok nog uit de roomse tijd. Aan het eind van het jaar verkocht opa de Enkhuizer Almanak. Bijna iedereen had in die tijd wel zo’ n Almanak. De verschillende markten stonden er in en je kon de weersverwachting over het hele jaar er in lezen.
[pagina 12]
Nadat mijn opa zijn enkel had gebroken werd Jan Boom, de klompenmaker, dorpsomroeper. In de krant De Holevoet van 27 december 1918 staat een artikel over mijn opa (zie pag. 13). Daar staat onder andere in dat hij over tien jaar pensioen zou krijgen. Nou mooi niet. Bij de gemeente hadden ze daar geen geld voor gereserveerd. Burgemeester Royaards heeft er voor gezorgd dat hij later toch een pensioentje kreeg. Opa is in 1947 te Zeist overleden en is begraven in het familiegraf op de begraafplaats aan de Glashorst. Opa woonde in de Dorpsstraat bij de kerk naast het Witte Huisje. Ik sta nog op een foto als tweejarig jongetje voor de deur met mijn tante Klaasje, dochter van opa Bart. In het boekje “Scherpenzeel in Woord en Beeld” staat deze foto afgebeeld. In het linker raam zie je wat klokjes uitgestald. Hier had horlogemaker E. van Dronkelaar uit Barneveld zijn depot. De tweejarige Albert met tante Klaasje voor het huis van opa Bart aan de Dorpsstraat.
[pagina 13]
Het witte huisje was al een heel oud huisje en er zat zo’n dikke kalklaag op dat ik er als kind altijd wat afpeuterde, dan had ik een stukje krijt. In dit huis woonde Van de Horst, een oude koloniaal. Hij had altijd zo’n hoog zijden petje op. Het verhaal ging dat onder de vloer in het Witte Huisje een pot met geld was be- graven. Toen het Witte Huisje werd afgebroken kwam er inder- daad een pot boven de grond. De zoon van aannemer Van Elst riep toen: “Vader, vader ik heb de pot”. De pot was er inderdaad, maar helaas was hij leeg. In het huisje tegen de kerk woonde de familie Koudijs. Uit onderstaand artikel uit “De Holevoet” van 27 december 1918 blijkt dat omroeper Bart geen onbekende in Scherpenzeel is: In ’89 ontving Bart z’n aan- stelling als nachtwacht. Dat hoogst gewichtig beroep bekleed- de hij 24 jaar. Gelukkig dat hij geen „klepperman” was, anders had hij allen uit den slaap geschreeuwd. Bijna nooit is Bart, ziek ge- weest. Hij ziet er altijd gezond uit. Z’n kleur is onverdacht, men zal hem voor geen teringlijder aanzien. In den winter van 90 op 91 is hij 9 weken ziek geweest. ’t Was hem ’s nachts toen te koud af, zou ’t niet? Dat was toen immers zoo’n koude winter. Nachtwacht bleef Bart 24 jaar. Hij was zeker bang voor te veel erkentelijkheid als hij het tot z’n zilveren feest had gebracht. Maar hoe nu dan? ,Bart”, we waardeeren je man. Je gaf je geheele leven al wat je kon. Je wordt nu zoo langzamerhand wat onder dosh als je zoo blijft zal men je om je ouderdom nooit gedaan geven. Nog, 10 jaar Bart dan ben je 65 en krijg je pen- sioen en om den tijd dan te kor- ten zie je er ’t baantje. van om- roeper bij te houden, dan kun je zeggen: ‘k heb bijna m’n heele leven met een pan geloopen, nu ben ik onder de pannen. 1 ’t Zal’ niet dikwijls gebeuren dat een blad aan een persoon als onzen „omroeper” een woordje wijdt. Doch. waarom niet? Een jubileum is een jubileum niet- waar? Nu dan, Bart, geluk gewenscht met je voorrecht. Zi 1 Jan. een heuglijke dag voor je. Leve onze omroeper !!
[pagina 14]
REACTIE VAN LEZERS OP GEDENKSTEEN Op onze vragen in het vorige nummer omtrent de op het terrein van Blanken-Ploeg gevonden gedenksteen hebben we van diverse lezers een reactie op de Latijnse tekst ontvangen. Wie echter W. L. van Berckel is, weten we nog steeds niet. ME POSUIT W. L. v. BERCKEL Aedituus 18(25-9)94 Mr. K. Groen, al sedert 1975 lid van onze vereniging, verschafte de redactie de volgende uitgebreide informatie met betrekking tot de tekst op de gedenksteen. Van welk bouwwerk die gedenksteen afkomstig is, kan ik niet ophelderen, en evenmin wie W. L. van Berckel was. Ik ben immers geen geboren en getogen Scherpenzeler, doch slechts “import” zij het dan wel reeds sinds 13 mei 1975. Wat de door de redactie “mysterieus” geachte tekst op de steen inhoudt, is echter met enige kennis van Latijn en met behulp van wat woordenboeken wel op te helderen. Hoewel Me posuit (uit te spreken als po-su-it) = mij heeft geplaatst; met andere woorden: (Deze steen) is aangebracht (eventueel .- gelegd) (door) W. L .- van Berckel, en wel op 18 (25 – 9) 94 = 25 september 1894. Tot zover is het simpel genoeg. Wat hier de betekenis is van het woord Aedituus uit te spreken in vier lettergrepen als ae-di-tu-us, is minder gemakkelijk uit te maken. Het woord komt van aedis en tueor; het is dus een samenstelling.
[pagina 15]
Aedis is verwant met andere Latijnse en Griekse woorden, die warmte, hitte, vuurgloed betekenen; ons Nederlandse woord eest, = droogoven voor mout als grondstof van bier – is er ook familie van. Aedis betekent oorspronkelijk dan ook stookplaats, haard, en dan verwarmd vertrek – zoals hier in onze omgeving de heerd, het door een wand van de bedrijfsruimte van de boerderij afgescheiden vertrek is waar gestookt, en dus gewoond kan worden. Vervolgens werd het vertrek in het algemeen. Als meervoud aedes is het dan ook een uit een aantal vertrekken bestaand bouwsel of wel een huis, een woning. Maar het enkelvoud aedis betekent dan ook een uit (slechts) één vertrek bestaand bouwsel, en dan in het bijzonder een (eenvoudig) godshuis. De eenvoudige christelijke godshuizen – tempel en kapel – bestonden uit een rechthoekige ruimte. Tueor is de eerste persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd van een werkwoord dat betekent beschouwen, zien. Daaruit ontstond beschermen, onder zijn hoede nemen en dan in het bijzonder een gebouw in goede staat houden, in stand houden. Mijn – oude – Latijnse woordenboek van 1921 geeft als betekenis van het uit (het enkelvoud) aedis en tueor samengestelde woord aedituus aan: opzichters des tempels, tempelwachter. Legt Van Berckel dan op 25 september 1894 als een soort koster (dat Nederlandse woord komt van het Latijnse custos = bewaker, behoeder, beschermer) de gedenksteen aan een “kerkelijk” bouwwerk(je)? Of was hij “gewoon” opzichter bij de bouw van (bijvoorbeeld) het toenmalige “bedrijfsgebouw” van de firma Blanken-Ploeg? De lezer ziet, dat de tekst op de steen wel is te vertalen, maar dat er met betrekking tot de betekenis van die tekst toch nog een niet onbelangrijke vraag open blijft, zolang we (nog) niet weten om wat voor soort bouwsel het In 1894 ging. Intussen nog wel dit: de Romeinse aediles waren gekozen ma- gistraten die waren belast met onder meer het toezicht op de openbare gebouwen, de reinheid en het onderhoud van wegen en watergangen. Een soort wethouders van openbare werken
[pagina 16]
dus. Hun ambtsbetiteling heeft uiteraard ook met aedes (meervoud) dan wel met aedis (enkelvoud) te maken. Althans in het eerste geval zou men er wellicht toe kunnen neigen ook in iemand als Van Berckel toch maar “gewoon” een opzichter bij de bouw van een “wereldlijk” bouwsel te zien. Evenwel, de Romeinse aedielen waren oorspronkelijk opzichters, men zou kunnen zeggen kerkvoogden van een in 493 voor Christus gestichte tempel in Rome. En eerst wat later werden hun naast deze min of meer priesterlijke functie ook politieke taken als de zoëven genoemde toevertrouwd en werden die de hoofdzaak van hun ambtelijke taak en werd hun aanvankelijke taak geheel en al bijzaak. Ze behielden echter hun oorspronkelijke ambtsbetiteling, welke dan eerder van het enkelvoud aedis = (o. a.) tempel zal zijn gekomen dan – zoals mijn eerder vermelde woordenboek aangeeft – van het meervoud aedes = (±) gebouw. En als dan de aediel oorspronkelijk een (“kerk-“, of dan eerder) tempelvoogd was en de aedituus, zoals eerder vermeld een tempelopzichter, dan zou Ven Berckel toch nog een soort koster kunnen zijn geweest. Vragen genoeg, zolang we de aard van het bouwsel waarom het gaat niet kennen. En dan rijst er nog een vraag, te meer als het toch om een bedrijfsgebouw zou gaan. Hoe kwam men er dan in 1894 bij daaraan een gedenksteen met een Latijnse (!) tekst aan te brengen. En dan nog wel een met een niet eens zo alledaags woord als aedituus erin? En wie was in het Scherpenzeel van 1894 latinist genoeg dat hij die tekst met dat woord erin kon opstellen? Mr. Royaards was toen nog geen burgemeester; had hij een voorganger die Latijn kende? Of was het de dominee. Maar in dat geval zou je toch weer gaan denken aan een kerkelijk gebouw(tje) met Van Berckel als tempel- of dorpelwachter. Na ruim een eeuw enige opheldering, maar nog meer raadsels. De tekst op de steen is dan toch inderdaad wel “mysterieus”.
[pagina 17]
SCHERPENZEEL CRIMINEEL (5) X. Een hoed, een bruidsschat en dode kippen (1632,1645) Maria Peters is nog niet zolang geleden getrouwd met Hendrick Willems. In een royale bui heeft haar schoonvader Willem Hendricksz, de bakker, beloofd om Hendrick een nieuwe hoed en Maria een ‘bruijdtstuck’ van zes gulden te geven. Sinds hun trouwdag is Willem nog niet over de brug gekomen met de hoed en het geld. Integendeel, hij ontkent dit beloofd te hebben. Het gerecht moet beoordelen wie gelijk heeft. Een onmogelijke opgave. Uitspraak: Als Willem onder ede verklaart dat hij niets beloofd heeft, dan zullen Hendrick en Maria dat moeten accep- teren. Dezelfde Maria Peters komt jaren later nogmaals voor in de rechterlijke archieven. Zij wordt van een bijzonder vergrijp beschuldigd: het doodslaan van 14 of 15 kippen! Het is Jannetje Jacobs, de vrouw van Jan Gijsbersz van Dombselaer, die deze praatjes de wereld inbrengt. Jannetje beweert dat Maria haar eigen kippen heeft doodgeslagen of doodgesmeten en voor haar achterdeur heeft gelegd. Maria hoort van de roddels en klaagt haar aan wegens laster. Jannetje moet haar beweringen bewijzen anders is zij een ‘eerloos mens’. Recht. Arch. 1:44; 16-07-1632. 2: 207vo, 208vo; 08-09-1645. 209-210; 06-10-1645. XI. Straatvechters (1645) Veel zaken in de rechterlijke archieven gaan over vechtpartijen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen vechten met vuisten of met een mes. Verder hangt de hoogte van de boete af van de wonden die ontstaan. Vooral op de dag van de jaarmarkt wordt er nogal eens ruzie gemaakt. Zo ook in 1645, als een aantal vechtersbazen, waarschijnlijk onder invloed van veel alcohol, hun ruzies op straat uitvechten. 47
[pagina 18]
1: 105vo,106; 15-12-1645. 2: 215-216vo, 218; 15-12-1645. 219-220; 12-01-1646. H. M. van Woudenberg Het begint met Gerrit Willemsz. Hij krijgt slaande ruzie met Cornelis Cornelisz Langelaer in herberg ‘De Valck’, een herberg tegenover de kerk, naast het poortgebouw. Jacob Gerritsz, waard in ‘De Valck’, krijgt het aan de stok met Gerrit Jansz Wildeman (deze man doet zijn naam eer aan), Hendrick Colfschoten en Jan Joostensz. Omdat hij bang is voor zijn meubilair wordt het op straat uitgevochten. Jacob gebruikt zijn mes en verwondt Gerrit Jansz Wildeman daarmee. Ook Jan Joostensz raakt door het mes gewond. De voornoemde Hendrick Colfschoten knokt nog een robbertje met Jan Hendricksz, de metselaar, Lubbert Wolbertsz, Jan Roothaer, Bert Gerritsz en Mor Willemsz. Mannen die elkaar onderling ook nog eens met de vuisten bewerken. Jan Hendricksz en Mor gebruiken zelfs het mes. Mor geeft Lubbert een flinke jaap in zijn arm. Hendrick slaat Jan ‘bont en blauw’ en met een kan slaat hij een gat in zijn hoofd. Elders in het dorp slaat Bert Jan Pouwelsen een gat in het hoofd van Wulfert Franken. Aelbert Anthonisz Glashorst laat zich ook niet onbetuigd en snijdt Jan Cornelisz, de molenaar, in het gezicht. Simon, de zoon van de boer op Landaes, scheldt Cornelis Claesz, de rademaker, uit voor ‘honsvot en gattelecker’. Reden voor Cornelis om Simon op straat aan te vallen. Simon trekt zijn mes en snijdt Cornelis over zijn hoofd. Tenslotte is daar Wulfert Cornelisz, de smid, die zijn concurrent Egbert Jansz tegenkomt in de smederij. Bij het handgemeen dat ontstaat proberen zij elkaar in het vuur te duwen. Een hele uitzoekerij voor de schout. Temeer omdat een aantal van de daders ontkent. Zij hebben achter zijn rug om afgesproken allebei te ontkennen. Dan wordt het voor de schout moeilijk om het tegendeel te bewijzen. Hij is nog een maand bezig met de afwikkeling. Recht. Arch.
[pagina 19]
De heer J. B.C. Kramer Mevrouw C. van Kuilenburg De heer & mevrouw F. Lagerweij De heer G. Meerveld De heer J. C. v. d. Mheen De heer & mevrouw F. Mijnten De heer L. Obbink Fam. C. H. Oosterbeek Mevrouw Osnabrugge-v. d. Hoef Mevrouw C. van de Pol De heer J. Reijneveld Mevrouw W. J.C. Remmerde De heer G. J. Roebersen Hr.& mevr. A. Rustenhoven De heer Johan van Setten De heer A. van Veen De heer C. H.A. Velthuizen Hr. & mevr. W. G. v. d. Vendel De heer & mevr. J. van de Vliert Mevrouw B. Wagensveld Mevrouw E. de Wildt Mevr. E. Veldhuizen- ten Broek De heer & mevr. J. van de Hoef, Alphen a/d Rijn; De heer G. Huigen, Ede; Fam. P. van Leeuwen ter Maten, Nieuwland; De heer & mev. H. Wijnberger, Veenendaal. NIEUWE LEDEN 1999 (in alfabetische volgorde) Scherpenzeel: De heer D. H. Benard Mevrouw J. v. d. Berg-v. Doorn Fam. G. Bikker De heer & mevrouw S. Boers De heer B. W.J. Bosman Mevrouw B. Brons-van Ginkel De heer C. J. van Bruggen De heer & mevrouw H. Buitenhuis De heer D. van Dijk De heer J. van Doleweerd Mevrouw M. van Doorn De heer & mevrouw W. van Ede De heer E. E. van Eist De heer & mevrouw C. Fledderus De heer A. J. Gersen De heer A. van Ginkel De heer De Graaf De heer J. M. Hoepel Mevr. G. van Kesteren-Veenvliet De heer K. Kisman De heer C. W. de Koning Renswoude: De heer M. van ’t Riet Woudenberg: De heer & mevrouw C. ter Maaten Van elders: Mevr. G. H.J. Bekkering-Kuijpers, Enkhuizen; Mevr. C.G. Boonzaaijer-Valkenburg Ermelo; De heer R. van Egdom, Amersfoort; De heer G. H. Heij, Hoogeveen;
[pagina 20]
BOEKBESPREKING “Over weinig getrouw”, 40 jaar SGP in Scherpenzeel. Door een redactie bestaande uit A. D. Bosman, S. de Bruyn, G. van Deelen, A. J. Don, G.J. van de Kleut, G.J. Klok, J. van de Vliert en M.J. Zwankhuizen. Er is nog nooit een boek verschenen over de Scherpenzeelse politiek. Maar nu is er één verschenen ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van de kiesvereniging van de SGP. Het is een lezenswaardig en goed verzorgd boekje geworden, geschreven door de redactie van het plaatselijke partijblad ‘Op Scherp’. Na een meditatie door partijvoorzitter ds. D. J. Budding komt de voorzitter van de kiesvereniging, de heer A. J. Don, aan het woord. Dan volgt voor ons het interessantste deel: de geschiedenis. Niet alleen van de SGP, maar verteld tegen de achtergrond van de Scherpenzeelse politiek. Een open en eerlijk doorkijkje op de naoorlogse politiek. Natuurlijk komt de markantste SGP-er, de heer J.H.E. Sterk, uitgebreid aan het woord in een interview. Heel aardig is ook een ‘jubileumgesprek’ over de hedendaagse christelijke politiek. Uitgebreid en soms zeer kritisch komen de SGP-jongeren aan het woord. Na de (oud)raadsleden van de eigen partij is het de beurt aan de andere Scherpenzeelse partijen om hun visie op de SGP te geven. In de bijlagen staan een overzicht van de bestuursleden en de gemeenteraadsleden 1959-1999 en een sprekerslijst. Het boek besluit met een mooi overzicht van de verkiezingsuitslagen van Scherpenzeel, vanaf 1946. Een interessant en objectief boekje, zeker ook voor mensen buiten de kring van de SGP Het boek telt 82 pag. en de prijs is f 9,95. Het is verkrijgbaar bij Boek en Kantoor Hartog, Dorpsstraat 164, Scherpenzeel.
[pagina 21]
NIEUWE AANWINSTEN De heer Van Leuveren Mevr. Woldringh-Renes Mevr. Hazeleger Mevr. Van Bruggen De heer Engelenburg De heer De Bruin De heer Den Ouden * Foto van de schietvereniging en de Holevoetschool. * Foto’s van enkele notabelen uit Scherpenzeel midden 19e eeuw. * Enkele foto’s. * Enkele foto’s. * Enkele foto’s. * Spoel voor Bulkerweefgetouw. * Diverse soorten band. * Handweefspoel. (Attributen uit bandweverij C & S Valkenburg). * Schaapsscheerdersschaar. * Wolhaspel. * Scheerklos, nog gebruikt in de “Driekleur”. * Belastingplaatje voor fiets. (In “De Holevoet” van 18-7-1924 wordt vermeld dat de fietsbelasting op 1 augustus wordt ingevoerd. Ze bedraagt f 3,- per fiets. Steuntrekkers zijn vrijgesteld en krijgen een plaatje met een gat erin.) BOEKENLIJST Ontvangen van de Gemeente Renswoude: . De nieuwe Inventaris van de Archieven van de Gemeente Renswoude. (De archieven van Renswoude zijn overgebracht naar Amersfoort.)
[pagina 22]
Ontvangen van mevrouw Eijchelsheim: · Jac. Gazenbeek, Uit in Gelderland, 1962. Ontvangen van mevrouw Brummel: · Reglement voor de Sociëteit Scherpenzeel. Ontvangen via onze penningmeester: · Boekzaal, tijdschrift voor de Prot. Kerken in het Koninkrijk der Nederlanden, april 1854. · Bijdragen en Mededelingen Gelre, 1911. Aangekocht: · Civielrechtelijk archief dorp Barneveld 1675 – 1811. · Herengoederen op de Veluwe, deel 1 t/m 5. · Woudenberg, Geschiedenis en Architectuur. · Het eeuwboek van Woudenberg N. B. Het documentatiecentrum is gesloten van 1 mei tot 11 september 2000. OUD-SCHERPENZEEL OP INTERNET U kunt de vereniging Oud-Scherpenzeel nu ook op Internet vinden. Onze internetsite is te vinden onder: http://home.wxs.nl/~mwigtman/ BEELDBEWERKIMG WWW. METHONST. NL
[pagina 23]
INHOUD Van de Bestuurstafel Vraag aan onze lezers Jaarlijkse excursie De grondvesten van café Marktzicht Bart van de Weert, dorpsomroeper Reactie van lezers op gedenksteen Scherpenzeel crimineel (5) Nieuwe leden 1999 Boekbespreking Nieuwe Aanwinsten Boekenlijst Oud-Scherpenzeel op Internet. 3 4 6 8 11 14 17 19 20 21 21 22 De kopij voor het volgende nummer dient uiterlijk zaterdag 20 mei 2000 bij één van de redactieleden te zijn ingeleverd. X Ondergetekende, dhr/ mevr .: Straat en huisnummer: Postcode + woonplaats: geeft zich op als lid van de Vereniging “Oud-Scherpenzeel” tegen een contributie van / 20,- per jaar. Handtekening:

